Je loopt er waarschijnlijk dagelijks langs, soms zonder het te weten, maar vaak zijn ze ook een prachtig en zichtbaar onderdeel van je omgeving: monumenten.
Een gevel, een kerktoren, een oud woonhuis: ze zijn onderdeel van de straat, tot je een keer écht kijkt. Dan ontdek je al snel dat elk van die plekken iets te vertellen heeft. Roosendaal telt ruim 350 monumenten, verspreid over stad en dorpen, en achter elk kunstwerk of gebouw schuilt een stukje geschiedenis dat wacht om ontdekt te worden. Wij nemen je mee!
Kijk eens écht goed
Een kerk, een molen, een "gewoon" woonhuis: het zijn geen losse bezienswaardigheden op zich, maar verschillende hoofdstukken van hetzelfde verhaal. Het verhaal van Roosendaal: de stad, de dorpen en de gemeente. Elk monument voegt een eigen stukje toe aan dat verhaal, van turfwinning tot spoorhistorie, van geloof tot oorlog.
Waar Roosendaal de wereld ontmoette
Laten we beginnen bij een heel belangrijk onderdeel van Roosendaals geschiedenis. In 1854 kreeg de stad namelijk een spoorverbinding met Antwerpen, en veranderde daarmee in een internationaal knooppunt. Het huidige station, geopend in 1907 en ontworpen door architect G.W. van Heukelom, was het eerste asymmetrische stationsgebouw van Nederland en was bovendien een echt grensstation. Reizigers die naar het buitenland gingen, passeerden hier een visitatiezaal. En als je voor het station staat en omhoog kijkt zie je de details op de gevel die daar een blijvende herinnering aan zijn. Een stukje verderop regelde het Seinhuis uit 1908 het treinverkeer met een mechanisch systeem van hendels en vergrendelingen, een soort analoge computer die voorkwam dat treinen elkaar in de weg reden. Sta je hier stil, dan sta je op de plek waar Roosendaal voor het eerst echt de wereld binnenliet.
Lang voor het spoor was het de turf die Roosendaal op de kaart zette. Turfwinning en turfhandel vormden eeuwenlang de economische basis van de streek. Langs de N262 herinnert het Turfvaart Aquaduct daar op een hedendaagse manier aan: geen oud monument, maar een kunstwerk dat een verdwenen stukje erfgoed weer zichtbaar maakt, met turfblokken die de verschillende bodemlagen uitbeelden. Precies op de plek waar ooit een turfvaart over de Molenbeek liep.
De katholieke geschiedenis is nog altijd letterlijk zichtbaar in stad en dorpen. Aan de Markt staat de Sint Jan, gebouwd in 1839, maar de geschiedenis van deze plek gaat veel verder terug: in 1268 kregen de inwoners van Langdonk, Hulsdonk en Kalsdonk toestemming om hier een kapel te bouwen. Die akte is de oudste bekende schriftelijke vermelding van de naam "Roosendaal" je staat hier dus letterlijk op de plek waar het allemaal begon! In Wouw vertelt de laatgotische Lambertuskerk (1270) een ander verhaal: op 27 oktober 1944 werd de toren opgeblazen en de kerk in brand gestoken. Enkele dagen daarvoor hadden inwoners van Wouw de eeuwenoude houten barokbeelden uit de koorbanken al in veiligheid gebracht, de "Wouwse mannekes", gemaakt tussen 1690 en 1699. Dankzij hen overleefden de beelden de oorlog en staan ze vandaag weer gewoon in de kerk. En wie de Paterskerk aan de Kade passeert, mist zonder het te weten de Paterstuin erachter: een verborgen pareltje met monumentale bomen, een bruggetje over de vijver en een serre, grenzend aan het water van de Molenbeek. Open het poortje, loop het trapje af en volg het pad langs het water naar achter en laat je verbazen door de serene rust van deze tuin.
De oorlog, die duidelijk zijn sporen heeft achtergelaten, is nog steeds zichtbaar in het Roosendaalse straatbeeld, soms prominent, soms verscholen. Bij de Strontpaal, gelegen net boven het Belgische Horendonk, bijvoorbeeld wordt het verhaal verteld van Geert Schrauwen, beter bekend als Klaveren Vrouwke. Deze smokkelaar uit Rucphen wist tijdens de oorlog douane en militairen met verkleedpartijen en listen keer op keer om de tuin te leiden. En midden in het centrum van Roosendaal, verscholen achter de voormalige V&D, ligt een Duitse telecombunker uit 1943, ooit gebouwd als kabelschakelpunt, en tegenwoordig zo stevig dat hij niet te slopen is zonder de omliggende panden te beschadigen. En iets verderop aan de Kade herinnert het Bevrijdingsmonument 'Polar Bear' aan 30 oktober 1944, toen Britse troepen van de 49th Infantry Division Roosendaal bevrijdden. Een zuil met een ijsbeer op een wereldbol, onthuld in 1960, als stille herinnering aan wat hier gebeurde.
Ook op andere plaatsen in de gemeente vertellen gebouwen en landschappen hun eigen ontwikkeling, van agrarische samenleving naar de gemeente van vandaag. Landgoed Wouwse Plantage is daar een mooi voorbeeld van: in 1504 gaf Jan III van Glymes, heer van Bergen op Zoom, opdracht om hier bos aan te planten voor de houtproductie. Wat begon als praktisch besluit, is vandaag een landschap waar je doorheen kunt wandelen, met vijf eeuwen geschiedenis onder je voeten. Hoe bijzonder is dat? Dit soort geschiedenis ontdek je trouwens ook prima te voet of op de fiets, in deze blog over wandel- en fietsroutes in en rond Roosendaal lees je er meer over.
Soms zit het verhaal niet in een groot monument, maar in de details van alledaagse architectuur. De Passage combineert Art Deco, Art Nouveau en Venetiaanse invloeden tot een unieke mix van granieten vloeren, marmeren zuilen, houten winkelpuien en glas-in-lood, absoluut de moeite waard om doorheen te lopen. En ben je toch aan de wandel in het centrum? Loop dan richting de Ludwigstraat, waar architect Jac. Hurks in de jaren 1920 en 1930 woonhuizen in de stijl van de Amsterdamse school bouwde. En bij Nispen draait de Molen van Aerden nog altijd rond, met een bijzonder Van Riet-wieksysteem waarbij de wieken zonder zeil draaien en eruitzien als vliegtuigvleugels.
Zoveel monumenten, zoveel bezienswaardigheden, zoveel verhalen, en dit is nog maar een klein deel van wat Roosendaal te vertellen heeft. Loop de volgende keer wat langzamer langs een gevel die je al honderd keer bent gepasseerd, en kijk eens goed. En om je op weg te helpen delen we 30 bijzondere monumenten onderaan dit artikel. Bekijk ze en neem de verhalen in je op!
