Suikerroute West

West-Brabant wordt wel de Suikerhoek van Nederland genoemd. Ooit stonden in dit gebied meer dan twintig suikerfabrieken. De aanwezigheid van goed water, vruchtbare kleigronden, bereidwillige, vaak Belgische investeerders en goedkope arbeidskrachten leidden na 1850 tot deze bloei. 

Langs de Oostelijke Havendijk stonden ooit tegelijkertijd drie particuliere suikerfabrieken. Aan het begin van de twintigste eeuw verdwenen die stuk voor stuk om plaats te maken voor de Coöperatieve Suikerfabriek. Dat gebouw staat er nog steeds en de Suiker Unie produceert er een zoetstof gemaakt uit cichorei. Eveneens onderdeel van de Suiker Unie is de specialiteitenfabriek Van Gilse, vroeger bekend van de kandij. Het gebouw van Van Gilse werd na de Tweede Wereldoorlog heropgebouwd door de architecten Hurks en Sturm.

Langs de Roosendaalse haven stonden ooit meerdere particuliere suikerfabrieken en suikerverwerkende bedrijven. Allereerst zien we de Van Gilse Kandijfabriek (1) waar suikerspecialiteiten worden gemaakt. Het huidige uit 1947 daterende gebouw is ontworpen door de architecten Hurks en Sturm. De firma de Ram & Cie was in 1865 de eerste suikerfabriek in Roosendaal. Het bedrijf werd in 1916 verkocht aan een coöperatief bedrijf dat na verschillende fusies hier tot 1996 als suikerfabriek actief bleef. Inmiddels worden de gebouwen (2) door de firma Sensus gebruikt voor de vervaardiging van de zoetstof inuline uit cichoreiwortels.

In Oud Gastel staat aan de St. Antoinedijk de vroegere suikerfabriek (3). Het gebouw is op particulier initiatief in 1871 gesticht. Het langgerekte en witte pand is een mooi voorbeeld van industriële architectuur uit de 19e eeuw met gebruik van gietijzeren spanten en bakstenen. De fabriek is in 1919 gesloten en de apparatuur is in 1925 verkocht naar Engeland. Beschietingen hebben het gebouw tijdens de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd. Na de oorlog deed het korte tijd dienst als gevangenis voor collaborateurs. Sindsdien is het bij verschillende bedrijven in gebruik geweest.

Tussen Standdaarbuiten en Fijnaart vinden we de Keenesluis (4). Dit is een voormalig schutsluis met aflaatkanaal. De sluis is een onderdeel van de afdamming van de Mooie Keene uit 1760. Ter plaatse van de voormalige schutsluis stroomde de Barlake, deze verbond de Mark met de Dintel. Smalle schepen met voornamelijk vlas aan boord werden bij de Keenesluis geschut. Het aflaatkanaal is later aangelegd, de bijbehorende sluiswachterswoning is inmiddels afgebroken.

De enige in onze streek nog actieve suikerfabriek (5) is de ‘Dinteloord’ aan de Noordzeedijk in Stampersgat. Aan de oevers van de Dintel ligt een enorm complex waarvan de historie teruggaat tot 1908. Bijzonder zijn de voormalige directeurswoning met fraaie ingangspartij en een achterzijde in chaletstijl. Ernaast vinden we het kantoorgebouw uit 1920 ontworpen door de Roosendaalse architecten Vergouwen en Hurks. Het pand in expressionistische stijl bestaat uit een casco in beton afgewerkt met bakstenen gevels en hardstenen ornamenten. Het interieur van dit rijksmonument is rijk afgewerkt met glas-in-lood ramen, lambriseringen, wandbespanningen en terrazzovloeren.

Bij het Gastelsveer (6) ligt sinds 1983 een moderne brug. Vele jaren na de Tweede Wereldoorlog lag hier een zogenaamde baileybrug, een noodvoorziening. Voor 1861 moest men hier inderdaad met een veer oversteken.

Terug bij de Roosendaalse haven worden we begroet door het beeld van de Polar Bear (7), een ontwerp van Joop Vlak dat op 5 mei 1960 onthuld werd. Het is een herinnering aan de bevrijding van Roosendaal door de Britse Polar Beardivisie op 30 oktober 1944.