Kunstommetje

Dit oudst bewaarde particuliere woonhuis van Roosendaal dateert van ongeveer 1665. Tot 1845 was het een woonhuis met werkplaats van een gareelmaker. Daarna was het pand tot 1955 een schoenmakerij. Het rijksmonument is in 1962 gerestaureerd en was tot kort het enige nachtcafé van Roosendaal.

Op 5 mei 1960 werd dit beeld van Joop Vlak onthuld op de locatie waar op 30 oktober 1944 twee regimenten van de Britse Polar Bear divisie via een Baileybrug het centrum van Roosendaal binnentrokken. Het moment van de bevrijding wordt herdacht door dit beeld in vauriosteen van een ijsbeer op een ronde basaltlavastenen zuil met vierkant voetstuk. Boven het voetstuk staan de wapenschilden van de gemeente, provincie en de regimenten Duke of Wellington en Leicestershire.

´IN BEWEGING - tegenstellingen brengen´ kleur is het thema voor Stadsoevers. Een historische plek voor de turfvaart, want hier werd de turf van de kleine turfboten ´overgeslagen´ op grotere schepen die de turf naar zijn bestemming brachten. Stadsoevers was het eindpunt van de turfroute, een waterverbinding die vanuit het Belgische grensgebied naar de haven van Roosendaal liep. Een gebied waar energie en de bijhorende structuren al eeuwenlang een begrip zijn, maar wel in een wisselende betekenis. Tegenstellingen en contrasten zijn vooral ook de kenmerken in het werk van de Belgische kunstenaar Nick Ervinck. Zeker in het gekozen sculptuur; organisch van vorm, dynamisch van structuur en in kleurrijk contrast met zijn omgeving.

In 2019 en 2020 heeft beeldend kunstenaar Léon Vermunt in opdracht van de gemeente Roosendaal 11 bronzen waterspuwers gemaakt voor de nieuwe wijk Stadsoevers, Bijna allemaal varianten op hét carnavalssymbool van Roosendaal: de Tullepetaon. Het overvloedig regenwater wordt via de waterspuwers weer uitgespuugd in de Vliet. 

Er zijn 11 verschillende verschijningen van de Tullepetaon.

• Blef bij de les
• Boerke
• De aangever
• De rebel of de nozem
• Doegetsaome
• Het I.Q. van Roosendaal
• Hulde aan de muzikanten
• Nar
• Rozenhoedje
• Tullepetaon
• Vlieg d'ok mee

De aanleg van de spoorlijn Antwerpen-Rotterdam in 1854 betekende een scheiding tussen Markt en Kade of Klein Roosendaal. De aanleg van een voetgangerstunnel onder het spoor in 1956 herenigde de twee stadsdelen. Beeldhouwer Joop Vlak bracht dit symbolisch in beeld door te kiezen voor het thema Moeder en kind van deze sculptuur in vauriosteen op een sierbetonnen sokkel.

D’Ouwe Sok, het kunstwerk voor het 750-jarig jubileum van Roosendaal in 2018, is door kunstenaars Léon Vermunt en Ruben van de Ven gemaakt uit de driehoeken die door Roosendalers zijn aangeleverd. In de sok is een tijdscapsule verwerkt, waarin inwoners van Roosendaal allerlei historische artikelen hebben verzameld, die over 50 jaar, in 2068, weer tevoorschijn wordt gehaald.

Boven de hoofdingang van de vroegere St. Joan Berchmansmulo is een haut-reliëf in gebakken aardewerk aangebracht. Het stelt de fluitspelende bosgod Pan voor als symbool voor de leraar die door zijn onderricht leerlingen van verschillend karakter weet te boeien. Het reliëf is in 1962 vervaardigd door Marius van Beek.

Op verschillende plaatsen in Roosendaal liggen struikelstenen ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de vervolging in de oorlog. 

Voor de Burg. Schoonheijtsstraat 37 ligt een Stolperstein ter nagedachtenis aan Mina Cozijn (1896-1942). Op vrijdag 28 augustus 1942 werden de Roosendaalse Joden Mina Cozijn, Rosette van Nierop en haar dochters Blondina en Simone opgehaald door de politie van Roosendaal en overgebracht naar Kamp Westerbork. Op dinsdag 1 september 1942 zijn zij gedeporteerd naar vernietigingskamp Auschwitz (Polen) en daar direct bij aankomst op 3 september vermoord.

De tachtig meter lange passerelle, die op 22 juni 2014 werd geopend, verbindt het Industrieterrein Borchwerf met het terrein van het vroegere Stationspostkantoor in de Stationsstraat. Aan de kopse kanten van de passerelle is een kunstwerk van Anna Niederbremer aangebracht.

Roosendaal was al vroeg een spoorwegknooppunt en velen waren hier op doorreis naar internationale bestemmingen. Dat blijkt ook uit de internationale tegeltableaus boven de ramen. Station Roosendaal vormt als grensstation een belangrijk knooppunt van het Nederlandse spoorwegennet. De in 1907, midden in de weilanden, geopende nieuwbouw, waarover architect G.W. van Heukelom zijn inspiratie haalde uit het elfde-eeuwse Kaiserschloss in Goslar (Harz), was het eerste asymmetrische stationsgebouw in Nederland. Voor de auteur M.J. Brusse destijds aanleiding om in de krant uit te pakken met een artikel "'s Lands Voorportaal Verlegd". 

Het stationsgebouw ademde een grandeur uit met een prachtige hoge ontvangsthal, wachtkamer en visitatiezaal voor reizigers eerste en tweede klasse. Vroeger gingen reizigers voor het buitenland vanuit de stationshal linksaf via een veertig meter lange gang naar de visitatiezaal en die voor het binnenland meteen rechtsaf het perron op. Het verschil in stand was duidelijk. Het linker gedeelte had toiletten door 'dames' en 'heeren', het rechter voor 'mannen' en 'vrouwen'. Nog altijd zijn er aan de perronzijde opschriften (in tegeltableaus) aanwezig. 
Het gedeelte met de stationshal en de drie wachtkamers had een hoogte van negentien meter. De zolder bleef altijd een loze ruimte. (In de Tweede Wereldoorlog werd deze gebruikt door Duitse soldaten, die op het platte dak erboven luchtdoelgeschut hadden staan. Uit die tijd dateren twee muurtekeningen van een 'vergeten soldaat'. 

In 1944 werd de stationshal door bominslag en brand vernietigd, De nieuwbouw was echter in de stijl van de Delftse school. Wie nu rondloopt in en om het monumentale pand kan nog steeds volop details uit vroegere tijden ontdekken. Aan de voorgevel zie je de oorspronkelijke tegeltableaus, die landen uitbeelden waar men met de trein naar toe kon. Nederland en België ontbreken, die gingen met de afbraak van de restanten van de stationshal in 1945 verloren. Het markantste onderdeel van het interieur is wel de veertig meter lange gang, pal achter de zeven grote ramen, naar de visitatiezaal. Zelfs de muren en het vele tegelwerk zijn ongeschonden gebleven. 

Inmiddels is het exterieur van het stationsgebouw in oude luister hersteld. Bewust is niet teruggegrepen naar de toestand in 1907, want binnen Monumentenzorg heerst de opvatting dat men van een gebouw ook de geschiedenis mag aflezen. 

Het klooster Mariadal werd voor de Zusters Franciscanessen gebouwd in 1934 door de architecten Franciscus Sturm (klooster) en Joseph Cuijpers (kapel). De grote ommuurde kloostertuin heeft een geometrisch padenpatroon en zowel de muur als het klooster zijn aangemerkt als rijksmonument.

Een Stolperstein en een plaquette in kalksteen van de hand van J. Vlak ui 1948 aan de gevel herinneren aan verzetsstrijder pater Alphonsus Gerardus Averdieck. Hij hielp Nederlanders en geallieerden onder te duiken. Pater Averdieck werd gearresteerd tijdens zijn verblijf in dit klooster en is in Vught gefusilleerd. 

Door de aanleg in 1941 van de Binnensingel, later Burgemeester Prinsensingel, was het noodzakelijk een muur te bouwen ter afsluiting van de kloostertuin. Architect Joseph Cuijpers, die eerder de kapel van klooster Mariadal ontworpen had, kreeg in 1941 de opdracht voor de bouw van deze sierwand. In de muur is een bas-relief in Franse kalksteen aangebracht dat Maria als Moeder van Smarten voorstelt. Maria staat op een aardbol en wordt omringd met zeven sterren, symbool van de zeven smarten. Het werk is in 1942 geleverd door J. Cuypers.

Aan het einde van de lange kloostermuur aan de Burgemeester Prinsensingel toont het beeld 'Wederopbouw' van Charles Vos twee bouwvakkers die Roosendaal steen voor steen herbouwen.  Op het voetstuk staat het gemeentewapen en vallende bommen. Het opschrift boven het voetstuk luidt: ‘De bouwkunst bloeit temidden van den strijd’ en herinnert aan verwoesting en wederopbouw.

Op deze hoek stond ooit een gymnastieklokaal van het Gertrudislyceum. Het in 1960 door P. Roovers vervaardigde haut-relief in zandsteen voorstellende St. Gertrudis is opnieuw aangebracht in het huidige appartementengebouw.

Cephas Stauthamer ontwierp de plaquette aan de zijgevel van Molenstraat 68 ter herinnering aan het verwoestende bombardement op 11 mei 1940 op deze locatie. Het stelt een ruiter op een steigerend paard voor. De tekst op de gedenksteen is een verkorte versie van een tekst van de dichter Jan Engelman: ‘Het vuur dat woedt getemd door moed’.  

Het Tongerlohuys is een voormalige pastorie die in 1762 zijn huidige vorm kreeg. Tot 1971 woonden hier de Norbertijner geestelijken uit de abdij van Tongerlo (België) die de diensten verzorgden in de nabijgelegen Sint Janskerk. Deze paters staan ook wel bekend als witheren vanwege hun lichtgekleurde habijt.De omliggende gracht en de brug met het smeedijzeren hek zijn kenmerkende elementen van dit Rijksmonument.

In het Tongerlohuys is het Museum Tongerlohuys gevestigd. Vanwege een ingrijpende verbouwing is het museum tijdelijk gevestigd in het EKP-gebouw aan het Kadeplein 2. 

Op 8 maart 1996 onthulde wethouder M. Borghans het kunstwerk Octogon van Nicolaas Dings dat op initiatief van de Rotaryclub Donkenland tot stand is gekomen. Het is een achthoekige tafelsculptuur in twee kleuren granito, objecten van granito, staal, messing en koper, verwijzend naar de omliggende gebouwen: kerk, overheid, theater en commercie. Het opschrift op de schijf luidt: "Vita Brevis, Ars Longa" (het leven is kort, de kunst duurt lang).

Tussen schouwburg De Kring, het Tongerlohuys en Het Koetshuis vind je de Stadstuin van Hasselt, een aangename groene plek om te vertoeven of doorheen te wandelen. De stadstuin biedt o.a. ruimte aan kunst en cultuur. Zo zijn er in de tuin negen verschillende kunstwerken te bewonderen en er zijn het hele jaar door diverse wisseltentoonstellingen. De naam van de stadstuin sluit aan bij de geschiedenis van de stad: de tuin is vernoemd naar de bankiersfamilie Van Hasselt die vroeger een groot deel van de grond in bezit had.

Duurzaam
In de tuin staan duurzaamheid en biodiversiteit centraal. Er zijn speciale stenen gebruikt voor het hekwerk waar insecten een veilig plekje kunnen vinden en er zijn verschillende wadi's aangelegd om regenwater op te vangen. Daarnaast staan er diverse vaste en tijdelijke kunstwerken in de tuin en heeft ook de Groenfabriek er een plekje gevonden. 

Ten zuiden van de vroegere St. Janskerk is in 1968 een tweetal gietijzeren pompen op een hardstenen voetstuk geplaatst, die oorspronkelijk afkomstig zijn van de kasteelhoeve Maxburg bij Meer (B). De pompen dateren uit de negentiende eeuw en vormen elkaars spiegelbeeld. Ze zijn opgebouwd uit vier jongensfiguren die een versierde zuil dragen waarop nog een jongensfiguur staat. De tuit heeft de vorm van een drakenkop.

Het kunstwerk ‘Bron’ is op 16 januari 1992 door wethouder Leo Gerrichhauzen onthuld. Het kunstwerk is gemaakt door Olav Koreman uit Breda, afgestudeerd aan de Koninklijke Academie in Den Bosch en bestaat uit een hardstenen basement met daarop een betonnen schaal met een kantelend deksel dat schijnbaar omhoog gedrukt wordt door het water. 
De naam ‘Bron’ heeft verschillende achtergronden. Als subtiele verwijzing naar de waterpomp die in bijna iedere stad naast het raadhuis stond. Als verwijzing naar de waterkringloop van het kunstwerk zelf. En als inspiratiebron omdat het kunstwerk het eerste was van de geplande beeldenroute door de stad.

Ten noorden van de vroegere St. Janskerk staat dit beeld in Franse kalksteen van een knielende mannenfiguur die de vroomheid symboliseert. Het is gemaakt door H. Visser in 1974 en stond aanvankelijk in Bosschenhoofd. In 1975 is het kunstwerk aangekocht door de gemeente Roosendaal en hier geplaatst.

In dit pand bevindt zich een gevelsteen in zandsteen genaamd ‘In de Vijf Ringen’. Het stelt een man voor met in de rechter hand een schild waarop vijf ringen staan. De vorm van de steen veronderstelt een datering uit de tweede helft van de zestiende eeuw. De huisnaam ‘De vyf ringen’ is al bekend in 1582.

Op 4 april 2012 onthulde wethouder H. Verbraak dit kunstwerk van de hand van Frank Roks. Twee muurschilderingen tonen verschillende markante gebouwen in Roosendaal.

In 2009 kon dit opvallende gebouw van architect René van Zuuk voltooid worden. Het heeft een ovalen vorm en staat op twee derde lengte van de op het einde van de jaren vijftig tot stand gekomen Nieuwe Markt. Het gebouw is bekleed met houten latten en bevat een toegang tot de onderliggende parkeergarage, een horecagelegenheid en kantoren.

Bovenop de in 1958 naar ontwerp van F. Dingemans gebouwde galerijflat staat sinds september 2009 dit kunstwerk van Leon Vermunt. De figuren herinneren enerzijds aan het eertijds roemruchte muziekcorps dat met name in de jaren zestig furore maakte, maar brengen anderzijds ook het enthousiasme voor de muziekbeoefening in Roosendaal naar voren. Het kunstwerk bestaat uit negentien figuren van twee meter hoog.

Als eerbetoon aan de Trommelaeren van Roesendaele klinkt Iedere zaterdag om 15.00 uur het muziekstuk The New Start over de Nieuwe Markt. 

Sint Jan is de patroonheilige van Roosendaal. Han Wezelaar maakte in 1967 dit bronzen beeld op een basaltlavastenen sokkel van een knielende, ruige ongeschoren boeteprediker met een vermanende opgeheven rechterarm. In de sokkel staat een tekst van de hand van Frans de Clercq: ‘Bereidt des Heren weg en maakt zijn paden recht, ik wijs ten hemel heen, een stad is meer dan steen.’

Midden op de Markt staat het bronzen beeld van de Tullepetaon, het carnavalssymbool van Roosendaal. De tullepetaon is een vette, volgevreten parelhoender met een veel te grote smoel, trots, opschepperig, recht van het boerenerf weggelopen op zijn klompen. De maker is Leon Vermunt die ook de panelen voor de sokkel maakte. Daarop zijn vele karakteristieke elementen en gebouwen uit Roosendaal te zien.