Bevrijdingsfiets - route lang

Felle gevechten in en om Nispen gingen vooraf aan de bevrijding door de 49th West Riding Infantry Division op 26 oktober 1944. Zelfs nadat de Duitse troepen waren teruggedreven, bleven zij uit de richting van Roosendaal granaten afvuren op Nispen, wat opnieuw slachtoffers eiste.
Ter herinnering aan de 22 burgerslachtoffers staat sinds 1946 aan de Heijbeeksestraat de Vredeskapel, een ontwerp van de gerenommeerde architect Joseph Cuypers. Op 26 oktober 1945 werd de eerste steen voor de kapel gelegd. De bouwmaterialen werden op allerlei wijzen verkregen, vaak restanten van door de oorlog beschadigde gebouwen uit Nispen, Roosendaal en Essen. Verschillende Nispenaren hebben met hun inspanningen en de verkregen materialen een fraaie kapel kunnen bouwen.
De inwijding van het gebedshuis door pastoor Fassaert vond onder grote belangstelling plaats op de eerste nationale herdenking van de Tweede Wereldoorlog op 4 mei 1946. Het monument naast de ingang van de kapel herdenkt de 50-jarige bevrijding. 

De Liberation Marker geeft toelichting op wat is gebeurd op deze locatie ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en vormt onderdeel van de Liberationroute, die van Normandië naar Berlijn loopt langs het traject van de geallieerde bevrijders.

Felle gevechten in en om Nispen gaan vooraf aan de bevrijding. Als het op 26 oktober 1944 eindelijk zover is, zijn er vele slachtoffers gevallen, onder militairen en burgers. In Nispen heeft men dan al het plan opgevat een symbool voor de vrede op te richten. Dat is deze Vredeskapel, naar ontwerp van Joseph Cuijpers geworden. 

Het is de bekende architect J. Cuypers die wordt genoemd als ontwerper van deze kerkbouw uit 1931. Na zware beschadigingen door oorlogsgeweld in 1944 werd de kerk hersteld. Het kerkbestuur koos niet voor het herstel van de eeuwenoude toren, maar liet in 1958 een nieuwe kerktoren bouwen naar ontwerp van de architect J. Elst uit Roosendaal. De zijkapel rechts van de absis is gewijd aan de H. Donatus, beschermer tegen onweer en blikseminslag. Je vindt daar ook een uit de pastorie afkomstig glas-in-loodraam met zijn beeltenis. Op de Rooms-Katholieke Begraafplaats achter de kerk vind je het Nederlandse Oorlogsgraf van verzetsstrijder A.H. Coenraads. Op loopafstand staat de Vredeskapel die ook door Cuypers werd ontworpen.

De Heilige Maria Hemelvaartkerk behoort tot de Sint-Norbertusparochie. Er is wekelijks een viering op zondag om 09.30 uur. 

Aan het begin van de Bergsebaan zijn in het wegdek nog sporen van de oorlog zichtbaar in de vorm van een aspergeversperring. In de gleuven van deze versperring konden ijzeren staven worden gestoken om vijandige voertuigen tegen te houden.

Engelse bevrijders voerden rondom Nispen een harde strijd om het dorp te bevrijden. Ter ere van deze bevrijders is dit monument, gemaakt door Carla Brosens-Dekkers op 26 oktober 2024 onthuld. 

Op de route naar Wouwse Plantage passeer je het gebied waar in oktober 1944 een van de bloedigste strijdtonelen in West-Brabant plaatsvond. Britse en Canadese militairen waren verwikkeld in een grote tankslag met de Duitsers. Na vier dagen van strijd, waarbij de kerk ernstig beschadigd raakte, werd het dorp op 27 oktober bevrijd. Een baileybrug werd over de Zoom geplaatst, zodat de Canadese troepen verder konden trekken om Bergen op Zoom te bevrijden.

Op initiatief van landeigenaar P.J. baron de Caters werd nabij zijn landgoed en steenfabriek in 1870 een kerk gebouwd die het centrum van het nieuwe Pindorp ging vormen, later Wouwse Plantage genoemd. De Gertrudiskerk is na de Tweede Wereldoorlog door architect Jac. Hurks hersteld. 

In 1870 ontwikkelde hij plannen, maar hij werd van alle kanten tegengewerkt. Hij liet zich daardoor niet uit het veld slaan en in 1871 kwam de eerste kerk gereed. Bisschop Van Genk hield echter zijn poot stijf en stuurde geen priester naar Wouwse Plantage. Ook zijn opvolger mgr. Van Beek was niet genegen mee te werken aan de stichting van een nieuwe parochie. Pas op 9 januari 1876 werd pastoor Theodorus Joannes Ketelaars tot pastoor benoemd. In 1877 werd een nieuwe pastorie gebouwd aan de noordkant van de kerk. In 1891 werd begonnen met de bouw van een nieuwe kerk. Op 9 november 1891 werd de nieuwe kerk ingewijd met een plechtigheid die 4,5 uur duurde! 
In de kerk werd de H. Nicolaas van Tolentijn aanbeden. Er werden processies en bedevaarten vanuit Bergen op Zoom naar deze heilige gehouden. Deze heilige werd aangeroepen bij ziektes van mens en vee.

Na pastoor Ketelaars kwam pastoor de Jong (1891-1921) en vervolgens pastoor Loonen (1921-1959). In de Tweede Wereldoorlog werd de kerk bij de bevrijding flink beschadigd. Op 25 oktober 1944 werd de kerktoren opgeblazen, waardoor ook het oude gedeelte van de kerk totaal vernield werd. Van het nieuwe gedeelte waren de gewelven ontwricht. De Gertrudiskerk is na de Tweede Wereldoorlog door architect Jac. Hurks hersteld. 

 In 1959 kwam pastoor De Beer (tot 1972) en na hem werd Martinus Opgenoord pastoor. Hij bleef tot de opheffing van de parochie Wouwse Plantage in 1999. Nu is Wouwse Plantage een geloofsgemeenschap die deel uitmaakt van de
parochie Onze Lieve Vrouw in het Woud.
De toekomst van het kerkgebouw is op dit moment onzeker.

Ter ere van 75 jaar vrijheid is dit monument in 2019 onthuld. 

Aan de Ruytershoveweg in Bergen op Zoom bevinden zich twee militaire erevelden. Op de Canadese oorlogsbegraafplaats liggen 1116 voornamelijk Canadese militairen uit de Tweede Wereldoorlog begraven. Het merendeel van hen is omgekomen bij de Slag om de Schelde eind 1944 en bij gevechten in Noord-Brabant. Ook vind je hier het graf van een Nederlandse piloot in dienst van de R.A.F., 1ste Luitenant Vlieger J.G.C. Koes.
Het Britse ereveld herbergt de graven van 1296 gesneuvelde militairen, waarvan zeven uit de Eerste Wereldoorlog. Het grootste gedeelte van de (overwegend Britse) gesneuvelden kwam om tijdens de gevechten rondom de Schelde en bij de bevrijding van het zuidwesten van Nederland.

Landgoed Vrederust is een  landgoed van ruim honderd hectare. Het herbergt een pyschiatrisch ziekenhuis dat aan het begin van de twintigste eeuw door een Zeeuwse stichting als zodanig is ingericht. Een deel van het terrein, landgoed Buitenlust, is eigendom van Brabants Landschap.

Tijdens de oorlog diende een groot deel van het psychiatrisch centrumVrederustals veldhospitaal voor de Duitse Kriegsmarine. Na de oorlog werden hier evacués uit Zeeland en de directe omgeving opgevangen.

Op 29 oktober 1944 werd Moerstraten bevrijd. Huizen en boerderijen werden verwoest en de kerk en pastorie liepen ernstige schade op. Negen Canadese militairen kwamen hierbij om het leven. Zij werden begraven in een veldgraf waar later op initiatief van theologiestudent C. van Bavel uit Moerstraten een gedenkteken is opgericht. Op 26 augustus 1945 werd dit monument, gemaakt door Umberto Mion uit Bergen op Zoom, onthuld door luitenant-kolonel Cromb, hoofd van een Canadese delegatie. Daarmee is dit het eerste oorlogsmonument ter herinnering aan de Tweede Wereldoorlog in Nederland. In het midden van het monument ligt een grafsteen met de namen van de gevallen militairen. Op de achtergrond is een hoog oprijzend kruis geplaatst, met in het hart het embleem van de Canadese strijdkrachten. Aan de voet van het kruis is een gedenkplaat aangebracht.

In 1601 was Heerle al een eigen parochie met een eigen kerk. In 1602 werd de augustijner monnik Joan van Herzijn als pastoor van Heerle genoemd. In 1609 was Jan Vogel pastoor. Die vertrok echter met de noorderzon en trad daarna op als hervormd predikant in Bergen op Zoom.

In 1648 kwam bij de Vrede van Munster de kerk in protestantse handen. De katholieken uit Heerle (dat waren er toen zo'n 300) gingen naar de schuurkerk in Wouw. De dominee had het beslist niet druk: in heel de gemeente woonde maar één hervormd gezin. Wel werden voor de dominee de huwelijken gesloten (ook van katholieken), want dat was door de overheid verplicht gesteld.

De kerk was in 1800 in een slechte staat en in eerste instantie werd het gebouw opgeknapt, maar later werd de toren afgebroken. In 1833 werd Heerle weer een zelfstandige parochie. In 1854 kwam de nieuwe toren gereed waarin een klok werd gehangen. De kerk is toegewijd aan St. Gertrudis van Nijvel. Met de groei van de parochie moest er ook een nieuwe kerk komen. In 1861 werd de oude kerk afgebroken en op 14 juli 1862 wijdde bisschop J. van Genk de nieuwe kerk in. De kerk werd in 1924 vergroot door de bouw van een nieuw schip, dwars over de bestaande kerk. Architect was de bekende frater Paul Bellot.

In het begin van de 21e eeuw is de parochie van Heerle opgegaan in de fusieparochie Onze Lieve Vrouw in het Woud. In 2006 werd onderzocht of er nog toekomst was voor het kerkgebouw van Heerle en werden plannen ontworpen om in de kerk woningen of een gemeenschapsvoorziening tot stand te brengen. Uiteindelijk werd de kerk verbouwd en kwam er een gemeenschapshuis in en de plaatselijke huisarts vond er een onderkomen. 

Wouw werd op 28 oktober bevrijd door de Britten en in de 28 oktoberstraat staat het uit 1996 daterende monument  ‘Bevrijding’ van Hanneke Mols dat bestaat uit een viertal ringen.

De gevelsteen aan dit huis herinnert aan de herbouw van het pand na de Tweede Wereldoorlog. 

De Liberation Marker geeft toelichting op wat is gebeurd op deze locatie ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en vormt onderdeel van de Liberationroute, die van Normandië naar Berlijn loopt langs het traject van de geallieerde bevrijders.

Aan de bevrijding van Wouw gingen zware gevechten vooraf. De Duitse troepen hadden een verdedigingslinie aangelegd, waaronder een tankgracht, waardoor de tanks van de Canadezen en Engelsen grote moeite hadden om op te rukken. Toen er op 27 oktober een doorbraak was geforceerd, blies een Duits Sprengkommando de eeuwenoude Lambertustoren op. Op 28 oktober 1944 bevrijdden Britse soldaten van het 11th Royal Scots Fusiliers het dorp.

Nadat de Duitse troepen waren teruggedreven achter het Hollands Diep en de Maas, bleven zij hun vliegende bommen afvuren op Antwerpen. Het gebruik van de Antwerpse haven was namelijk cruciaal voor de geallieerden.

Deze vliegende bommen, V1's, kwamen ook regelmatig in West-Brabant neer. Een daarvan veroorzaakte op 27 februari 1945 een ramp in het centrum van Wouw.

De pittoreske Markt in Wouw wordt gedomineerd door de grote, laatgotische Sint-Lambertuskerk uit het begin van de zestiende eeuw. De bouwmeester was waarschijnlijk een lid van de bekende familie Keldermans, die ook het stadspaleis van de markies in Bergen op Zoom, het Markiezenhof, ontworpen heeft. In het interieur zijn fraaie houten beelden, de zogenaamd Wouwse 'mannekes', en een glas-in-loodraam van Joep Nicolas te vinden.

Aan de voet van de kerk staat het voormalige gemeentehuis, ontworpen door de bekende architect Joseph Cuypers.

Op het kerkhof in Wouw is het graf te vinden van de 26-jarige soldaat Cornelis van Dorst die op 25 mei 1940 omkwam in Oostende, waar hij vermoedelijk met de boot naar Engeland had willen ontkomen. 

Aan de Wouwseweg op nummer 36 ligt de voormalige directeurswoning van de Landbouwwinterschool. In het voorjaar van 1944 bevond zich hier een Aussenlager van concentratiekamp Vught, waar gevangenen gehuisvest waren, die ingezet werden voor het graven van een tankgracht rondom Roosendaal.

Op 5 mei 1960 werd dit beeld van Joop Vlak onthuld op de locatie waar op 30 oktober 1944 twee regimenten van de Britse Polar Bear divisie via een Baileybrug het centrum van Roosendaal binnentrokken. Het moment van de bevrijding wordt herdacht door dit beeld in vauriosteen van een ijsbeer op een ronde basaltlavastenen zuil met vierkant voetstuk. Boven het voetstuk staan de wapenschilden van de gemeente, provincie en de regimenten Duke of Wellington en Leicestershire.

De Liberation Marker geeft toelichting op wat is gebeurd op deze locatie ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en vormt onderdeel van de Liberationroute, die van Normandië naar Berlijn loopt langs het traject van de geallieerde bevrijders.

Op 30 oktober 1944 kunnen de Roosendalers eindelijk een sigaret roken met hun bevrijders. In de jaren daarvoor is er veel gebeurd. Door het spoorweg knooppunt is de stad vaak het doelwit geweest van bombardementen. Bij sommige daarvan zijn vele doden gevallen. Eindelijk is er dan de bevrijding door de Engelse divisie die bekend staat als de Polar Bears. 

Het beeld voor de kerk van de paters redemptoristen, Kade 21, is gemaakt door Charles Vos en stelt de aartsengel Michaël voor. Het beeld is na de oorlog door de paters geplaatst uit dankbaarheid voor het feit dat zij, samen met de buurtbewoners die toevlucht gezocht hadden in het klooster, de oorlog overleefd hadden.